Het eerste wat je moet doen als ‘travel writer to be’ is vanaf nu een dagboek bij te houden. Schrijf op wat je doet, hoort, voelt, ruikt en ervaart tijdens je volgende reis en schrijf dan alle invalshoeken voor artikelen die je kunt bedenken, op.

Reisverhalen schrijven
Jan Donkers

Als je in Turkije bent, kun je een artikel schrijven over een vissersdorp dat van de buitenwereld lijkt te zijn afgesneden, en vrijwel geheel self supporting is, maar je kunt ook verslag doen van je fietstocht door Anatolië of een verslag schrijven over cultuur in Istanbul.  Er zijn ongelofelijk veel invalshoeken te bedenken, maar je moet ze wel zien.

Meestal is het handig om vooraf al met in elk geval één opdrachtgever te hebben afgesproken welk verhaal je gaat schrijven en vanuit welke invalshoek. Maar dat wil niet zeggen, dat het daarbij moet blijven. Je kunt tijdens je reis contact onderhouden (per e-mail of telefonisch) met andere opdrachtgevers en ideeën voor te schrijven verhalen aanbieden. Maar ook als je thuis bent kun je – doordat je een dagboek hebt bijgehouden – nog contacten leggen met media om stukjes aan te bieden.

Ik heb ooit over een reis van twee maanden zes totaal verschillende artikelen en twee reisboekjes geschreven. Dat was dus een welbestede trip, in alle opzichten, ook financieel!

De column wordt meestal in journalistieke leerboeken besproken, maar zou eigenlijk ook een plaats moeten hebben in leerboeken over zakelijk schrijven en zelfs over copywriting.

Als columnist haak je met je column meestal in op de actualiteit, maar dat is niet altijd zo. Als je voor een advertentiemagazine schrijft dat twee keer per jaar uitkomt, dan hoeft je column minder actueel te zijn dan wanneer je voor een gratis krant schrijft. Het kan dus ook heel goed zijn dat je column helemaal niet actueel is, maar bijvoorbeeld gaat over omgaan met een handicap,  (zoals bijvoorbeeld Vincent Bijlo dat doet in het magazine dat WAO’ers regelmatig krijgen toegestuurd van het UWV).

Een columnist probeert zich in elk geval te verplaatsen in de lezer. Waarover wil die lezen, wat vindt hij of zij interessant. Verplaats je dus in je doelgroep.

Je eerste zin is je binnenkomer. Als die niet lekker loopt, ben je je lezer kwijt. Het is dus zaak om daar veel aandacht aan te besteden.  Je lezer moet meteen wakker zijn na het lezen van de eerste zin.

Columnisten schrijven over het algemeen over persoonlijke zaken: dingen die ze zelf hebben meegemaakt, wat hun voor raars is opgevallen toen ze in de tram zaten. Het kan alles zijn, zolang het maar een persoonlijk tintje heeft. Daarnaast daagt een columnist lezer uit. De columnist mag best een beetje prikkelen en de lezer aan het denken zetten: ‘Goh, zou ik ook zo knullig zijn’.   Lees eens een column van Youp van ‘t Hek. Dan weet je wat we bedoelen.

Het slot van een column is altijd een pakkende zin, veelal kom je terug op waar je je column mee begon.  Als een column op deze manier ‘rond’ is dan is dat bevredigend voor je lezers. Wat overigens niet wil zeggen dat het afgelopen is. Een column is goed als die de lezer nog even aan het doordenken zet.

Cursus Column Schrijven

Een aantal tips:

Wees vriendelijk, ook als je iemand niet aardig vindt. Deze persoon neemt wel de moeite om je te woord te staan.

Lees je goed in voordat je iemand gaat interviewen. De basale vragen horen eigenlijk al beantwoord te zijn voor het interview begint.  Een interview is pas echt spannend als je de diepte in gaat.

Laat – als je zakelijke teksten schrijft – de tekst die over de geïnterviewde gaat voorafgaand aan publicatie lezen aan deze persoon. Bij journalistieke teksten is hier een controverse over – sommigen vinden dat het wel ‘hoort’, anderen vinden van niet – maar bij commerciële teksten kun je het beter wel doen.

Laat je eigen mening thuis. Laat de geïnterviewde zijn of haar verhaal doen en ga vervolgens  in op de antwoorden die je krijgt. Werk niet standaard een lijstje af. Dat doen alleen kinderen die voor een schoolkrantredactie schrijven.

Als je niet helemaal zeker bent of je iets goed begrijpt, vat hetgeen je hebt gehoord dan samen in je eigen woorden.  De geïnterviewde zal dan hoogstwaarschijnlijk nog het een en ander toevoegen aan zijn of haar verhaal. Dit ‘trucje’ kun je ook toepassen als je nog meer informatie van de geïnterviewde wil hebben.  Wanneer jij stopt met praten, zal de geïnterviewde vanzelf meer uitleg geven, zonder dat hij of zij zich daartoe gedwongen voelt.

Stel open vragen.

• Column van (bekende) Nederlander die de ziekte waar het patientenblad over gaat, heeft
• Stukje van de hoofdredacteur
• Visie van verschillende familieleden van ‘een patiënt’. Hoe ervaren zij de ziekte? Wat doen ze ermee?
• Verslag van een patiëntendag/ledenvergadering/lezing
• Gesprek met een coach of psycholoog over de psychische belasting die een ziekte met zich meebrengt
• Een gesprek met een arts over een bepaald onderdeel van de ziekte of met een wetenschapper die onderzoek doet naar oorzaken/remedies
• Uitgebreide informatie en uitleg over een deelonderwerp, bijvoorbeeld een nieuw medicijn
• Rubriek: vragen en antwoorden, bijvoorbeeld beantwoord door een arts, psycholoog en een ervaringsdeskundige
• Rubriek: ingezonden brieven
• Rubriek: De hobby van / De passie van / Het werk van een patiënt
• Boekrecensies
• Puzzel, bijvoorbeeldeen sudoku

Dat blijkt uit onderzoek van Anneke Neijt, hoogleraar Nederlandse taalkunde verbonden aan het Centre for Language Studies van de Radboud Universiteit Nijmegen, en haar Tilburgse collega Sjaak Kroon. De nieuwe editie van het Groene Boekje moet rekening houden met deze uitkomsten, stellen de taalkundigen in een persbericht.

Zakelijk schrijven
Judith ter Horst

Dat is ook een goed idee voor organisaties als het CIZ, CAK, de Belastingdienst en voor zorgverzekeraars. Die schrijven eveneens regelmatig (uit tekstblokken samengestelde) brieven, met foutieve of tegengestelde informatie en taal- en stijlfouten.

Maar het schrijven in vaktaal / jargon heeft uiteraard een enorm nadeel. Dat blijkt in feite ook al uit het bovenstaande. Met jargon sluit je niet-vakgenoten hardvochtig buiten.

Het moge duidelijk zijn: het herschrijven van jargon is een vak op zich en kan alleen worden gedaan door tekstschrijvers die zich helemaal hebben verdiept in de materie. Ze moeten die van haver tot gort kennen. En daarnaast zéér taalvaardig zijn. Een hele uitdaging dus.

Eerst leg je vast wat het thema, het onderwerp van je artikel is, wat de doelen zijn, wie de doelgroep is. Je beschrijft hoe een probleem kan worden opgelost.

Daarna maak je een soort bouwplan. Dit plan geeft een algemene indruk van vorm en inhoud van de boodschap. Wat ga je schrijven, in welke volgorde doe je dat en hoe kun je die boodschap het beste verwoorden, onderbouwen en illustreren. Op dit moment heb je dus al een grof idee hoe de uiteindelijke tekst eruit komt te zien.

Vervolgens schrijf je op wanneer je wat gaat doen. Wanneer ga je materiaal verzamelen, wanneer ga je dat selecteren, wanneer ga je een eerste versie van tekst schrijven, wie stuur je de tekst ter beoordeling en correctie, wanneer verwerk je dit commentaar etc. Dit kun je zien als een actieplan.

Informeren –> je wilt degene voor wie je schrijft iets leren/laten weten
Motiveren –> je wilt dat de lezer doet wat jij wilt
Overtuigen –> je wilt dat de lezer het eens is met je mening/visie
Instrueren –> je wilt dat je lezer een aantal vaardigheden aanleert of begrijpt hoe hij iets moet aanpakken